Tính khí là những đặc tính cá nhân dễ nhận thấy như: những thói quen trong giao tiếp, những mẫu thức hành động, hay hệ thống những quan điểm của từng nhóm tính cách, giá trị hay tài năng …v…v…. Nó cũng bao gồm những nhu cầu của con người, những vai trò cụ thể của họ trong công việc, vị trí của họ trong xã hội. Với những dữ liệu trên, Tiến sĩ David Keirsey – tiến sĩ tâm lý học người Mỹ, tác giả của nhiều cuốn sách nghiên cứu về phân loại tính cách con người như “Please understand me I và II” ….v..v… đã xác định 4 loại tính khí cơ bản của con người: Artisan – Nghệ sĩ, Guardian (bảo hộ), Idealist (người lý tưởng hóa – người duy tâm) và Rational (lý trí)
Để hiểu hơn về những nghiên cứu của Dr Keirsey mà mình lược dịch ở dưới đây, trước tiên, bạn cần có những hiểu biết cơ bản về MBTI – Myers Briggs Type Indicator Đây là nền tảng và là nguồn gốc những nghiên cứu của tiến sĩ Keirsey.
Bài kiểm tra phân loại tính cách MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) được phát triển gần 60 năm trước đây bởi Katharine Cook Briggs và con gái của bà – Isabel Briggs Myers. Cùng với sự hợp tác đắc lực của nhà tâm lý học nổi tiếng người Thuỵ Sỹ, Carl G. Jung, MBTI ban đầu được tạo dựng để mọi người có thể đưa ra những quyết định lựa chọn nghề nghiệp thông minh và giúp đỡ mọi người hiểu được sự khác biệt của các dạng tính cách thông thường.Việc hiểu được sự đa dạng của các dạng tính cách cá nhân khác nhau sẽ giúp mọi người nhận ra và đánh giá đúng các điểm mạnh, điểm yếu của từng người, nhờ đó trả lời được câu hỏi tại sao tất cả mọi người không ai giống ai.
MBTI là phương pháp dùng để phân loại tính cách con người với 4 tiêu chí:
How we get our energy – Cách chúng ta lấy năng lượng: Extraversion (Hướng ngoại) / Introversion (Hướng nội)
Đây là 2 xu hướng đối lập thể hiện xu hướng ứng xử với thế giới bên ngoài.
Hướng ngoại – hướng về thế giới bên ngoài gồm các hoạt động, con người, đồ vật. Lấy năng lượng từ các hoạt động bên ngoài, hứng thú với mọi người, đám đông. Càng đông càng vui
Hướng nội – hướng vào nội tâm, bao gồm ý nghĩ, tư tưởng, trí tưởng tượng. Lấy năng lượng từ thế giới nội tâm bên trong, thích ở một mình, hay suy nghĩ, quan sát. Cần thời gian để tái tạo năng lượng.
Đây là 2 mặt đối lập nhưng bổ sung lẫn nhau. Tuy nhiên, một mặt sẽ chiếm ưu thế trong việc phát triển tính cách và ảnh hưởng đển cách ứng xử.
How we get the information – Cách chúng ta thu thập thông tin: Sensing (Giác quan) / iNtuition (Trực giác)
Đây là 2 xu hướng đối lập nhau về cách chúng ta tiếp nhận thông tin từ thế giới bên ngoài.
Trung tâm “Giác quan” trong não bộ chú ý đến các chi tiết liên quan đến hình ảnh, âm thanh, mùi vị… của hiện tại được đưa đến từ 5 giác quan của cơ thể. Nó phân loại, sắp xếp và ghi nhận những chi tiết của các sự kiện thực tế đang diễn ra. Nó cũng cung cấp các thông tin chi tiết của các sự kiện đã xảy ra trong quá khứ.
Trung tâm “Trực giác” của não bộ chịu trách nhiệm tìm hiểu, diễn dịch, và hình thành các mô hình từ thông tin thu thập được; sắp xếp các mô hình và liên hệ chúng với nhau. Nó giúp cho não bộ suy đoán các khả năng và tiên đoán tương lai.
How we make our decision – Cách chúng ta đưa ra quyết định: Thinking (Lý trí) / Feeling (Tình cảm)
Đây là 2 xu hướng đối lập về cách chúng ta đưa ra quyết định và lựa chọn của mình.
Phần lý trí trong não bộ con người phân tích thông tin một cách khách quan, làm việc dựa trên đúng/sai, suy luận và đưa ra kết luận một cách có hệ thống. Nó là bản chất logic của con người.
Phần cảm giác của não bộ đưa ra quyết định dựa trên xem xét tổng thể; yêu/ghét; tác động qua lại lẫn nhau; và các giá trị nhân đạo hay thẩm mỹ. Đó là bản chất chủ quan của con người.
How we live our lives – Cách chúng ta sống: Judging (Nguyên tắc) / Perceiving (Linh hoạt)
Đây là cách thức mà mỗi người lựa chọn để tác động tới thế giới bên ngoài.
Nguyên tắc: tiếp cận thế giới một cách có kế hoạch, có tổ chức, có chuẩn bị, quyết định và đạt đến một kết cục rõ ràng. Linh hoạt: tiếp cận thế giới một cách tự nhiên, tìm cách thích nghi với hoàn cảnh, thích một kết cục bỏ ngỏ, chấp nhận những cơ hội mới, và chấp nhận thay đổi kế hoạch.
Mỗi tính khí (artisan, guardian, Idealist và rational) có những điểm mạnh, những tài năng rất độc đáo và riêng biệt. Để hiểu rõ về các loại hình tính khí và vì sao lại phân loại như vậy, bạn cần phải biết rằng sự phân chia này không chỉ dựa vào 8 chữ cái: E (hướng ngoại), I (hướng nội), S (giác quan), N (trực giác), F (tình cảm), T (logic), J (nguyên tắc) và P (linh hoạt) mà còn dựa vào sự tác động qua lại lẫn nhau của hai đại lượng cơ bản cấu thành nên những hành vi của con người: giao tiếp và hành động, từ ngữ và các hành vi, hay đơn giản cụ thể hơn:những gì chúng ta nói và những gì chúng ta làm
Giao tiếp: cụ thể/chi tiết hay trừu tượng/tổng quan:
Đầu tiên, con người hay nói và thích nói về những gì họ thấy hứng thú, và nếu bạn lắng nghe kỹ những cuộc hội thoại của mọi người, bạn sẽ thấy hai xu hướng. Có những người hay tập trung chính vào những thực tế, cụ thể, sự kiện công việc, giải trí, gia đình….v….v…. Những câu chuyện, lời nói của họ trả lời cho các câu hỏi: ai, cái gì, ở đâu, bao giờ, như thế nào. Những người khác thì lại tập trung chính vào những ý tưởng, trừu tượng: học thuyết, giả thuyết, ước mơ, niềm tin…..v….v…. Những câu chuyện, lời nói của họ trả lời cho các câu hỏi: tại sao, nếu, sẽ thế nào khi …..v….v…… Trong cùng một thời điểm, có thể mọi người sẽ nói xen kẽ những điều trên với nhau, nhưng trong cuộc sống hàng ngày hoặc trong phần lớn các cuộc hội thoại, người cụ thể (concrete people) nói về những thực tế còn người trừu tượng (abstract people) nói về những ý tưởng.
Hành động: thực dụng/thực tế hay hợp tác/kết hợp
Thứ hai là, trong mỗi ngã rẽ của mình, con người luôn nỗ lực để hoàn thành mục tiêu mình đề ra, và nếu bạn quan sát kĩ hơn cách mà con người giải quyết những vấn đề xung quanh họ, bạn sẽ thấy hai xu hướng đối lập của hành động. Một số người hành động chủ yếu dựa trên mức độ hữu dụng của nó, ví dụ: việc họ làm có thực sự có ích cho họ hay không, có kết quả hay không, có hiệu quả không? họ sẽ chỉ làm những việc mà họ đã hiểu rõ được cách thức của nó. Một số khác hành động dựa trên sự hợp tác, những cách thức mà xã hội chấp nhận, đó là họ cố gắng để làm theo lẽ phải, giữ vững những lề thói đã được xác nhận và được cả xã hội làm theo, chỉ sau khi làm nó, họ mới chú tâm tới tính hiệu quả của những hành động mình đã làm. Hai cách hành xử này có sự giao thoa với nhau, nhưng sẽ có một xu hướng bạn thường xuyên làm và thấy thoải mái với xu hướng đó hơn. Nói một cách khác: những người thực dụng/ Thực tế/ thiết thực (ultalitarian people) thường làm những việc hiệu quả (do what works) trong khi những người hợp tác (cooperation people) thường làm những việc đúng (right) – theo lẽ phải – (do the right things).
Từ những tiêu chí đó, Dr David Keirsey phân chia 16 loại hình tính cách của MBTI thành 4 loại tính khí:
Là những người cụ thể và hợp tác, người bảo hộ (guardian- SJ) là những người quan tâm nhất đến nhiệm vụ, trách nhiệm của họ, về những điều họ phải quan tâm và lo lắng tới, là những người luôn tuân thủ luật lệ và tôn trọng quyền lợi của người khác. Những người SJ: ISFJ, ISTJ, ESFJ, ESTJ – Bạn có thể đọc thêm về những người bảo hộ – tại bài viết này. –SJ – The guardians
Là những người tổng quan và hợp tác, người lý tưởng hóa (Idealist – NF) là những người quan tâm đến con người và những ý tưởng cộng đồng, mọi hành động của họ phải dựa trên lương tâm của mình, điều quan trọng nhất với họ là tất cả mọi người trong vòng tròn các mối quan hệ xung quanh họ đều thấy thoải mái về họ, có mối quan hệ tốt đẹp với họ. Những người NF: INFJ, INFP, ENFP, ENFJ
Là những người cụ thể và thực tế, người nghệ sĩ (artisan – SP) là những người quan tâm đến cái mà họ nhìn thấy trước mắt họ, những sự thật, những điều giúp họ đạt được mục tiêu, nhanh chóng và hiệu quả, ngay cả khi họ có thể phá luật. Những người SP: ISFP, ISTP, ESFP, ESTP
Là những người tổng quan và thực tế, người lý trí (rational – NT) là những người quan tâm đến những vấn đề và cách thức giải quyết nó, họ làm những gì thực sự hiệu quả và họ khẳng định về tất cả những gì họ làm đều có lý, có tính thuyết phục cao và có mục đích riêng của họ. Họ có thể lờ đi những nguyên tắc và những quy ước sẵn có nếu cần phải như vậy. Những người NT: INTP, INTJ, ENTP, ENTJ
^^. Trên đây là những hiểu biết và lược dịch của mình từ trang web Tiến sĩ Keirsey và quyển Please Understand Me. Từ ngữ chuyên ngành thường rất khó tìm nghĩa tiếng Việt tương đồng, vì thế, trong bài, mình đưa ra cách dịch gợi ý và nỗ lực trích dẫn cả từ tiếng Anh để các bạn hiểu nghĩa chính xác của từ khóa. Trong khuôn khổ kiến thức bản thân, các bạn có thể thảo luận bên dưới để bổ sung kiến thức lẫn nhau nhé.
Trong những bài viết tới, mình sẽ nghiên cứu và viết cụ thể về từng loại hình tính khí. Cám ơn các bạn đã ủng hộ.
Bài viết thuộc bản quyền phamtoquyen.com (phamtoquyen.wordpress.com) – Vui lòng ghi rõ nguồn khi trích dẫn.
GÓC CỦA CẢI 