Ehon có lẽ là một từ khóa được tìm kiếm rất nhiều trong những năm trở lại đây. Vậy ehon là gì? Ehon có phải chỉ có ở Nhật Bản hay không? Dưới đây là những thông tin mà mình tổng hợp được, phân tích, nhìn nhận dưới góc nhìn của một giáo viên dạy trẻ đặc biệt và của một người yêu mỹ thuật.

Trong tiếng Nhật, ehon được ghép từ chữ 絵 (e: Tranh vẽ) và chữ 本 (hon: Sách).

Như vậy, ehon có thể việt hóa thành “sách tranh”, anh hóa thành “picture books”. Nhưng mình thích dịch thành “sách vẽ” hơn, để nhấn mạnh về tính mỹ thuật của tranh trong các cuốn ehon – vốn đã trở thành điểm nổi bật, là điểm nhấn kết nối giữa người đọc và người sáng tạo cuốn sách. Trong nhiều tài liệu mình tìm được, người ta phân tích rằng, điểm vượt trội và khiến Ehon thậm chí được khái quát hóa thành “Ehon Day” – Ngày Ehon Nhật Bản – như một biểu tượng của văn hóa Nhật chính là: yếu tố cá nhân, yếu tố kết nối tinh thần giữa người sáng tạo nội dung và tâm lý của trẻ. Ehon là những câu chuyện nhỏ có kết cấu rõ ràng (mở đầu – diễn biến – kết thúc) với nội dung phù hợp với từng lứa tuổi, lại có tranh vẽ minh họa đi kèm nên vừa nuôi dưỡng năng lực tưởng tượng, bồi đắp vốn từ vựng, vừa giúp nuôi dưỡng cảm xúc và làm cho tâm hồn trẻ thơ thêm phong phú.

  • Phần chữ (nội dung) không nhiều nhưng đầy đủ, ngắn gọn thường được thiết kế to, ở giữa trang.
  • Phần minh họa chiếm phần lớn trang sách. Hầu hết là tranh vẽ tay hoặc tranh minh họa (Illustration – thực hiện bằng máy nhưng được thiết kế tỉ mỉ sống động).

Ehon thường dành cho trẻ ở độ tuổi 0-10 tuổi, do bản thân trẻ chưa thể đọc được chữ cho nên thông thường người lớn hay trẻ lớn tuổi hơn sẽ đọc cho trẻ nghe và cho trẻ nhìn tranh. Hiệu quả của Ehon được nhìn nhận dưới nhiều góc độ:

  • Góc độ giáo dục gia đình: đây là hình thức tương tác trực tiếp có hiệu quả, trực quan giữa các thành viên trong gia đình và trẻ. Trẻ được “giao lưu” văn hóa thông qua đối tượng chung là tranh vẽ – thứ được kết nối với chữ viết (nội dung) và từ đó học hỏi, thu nhận được những phản hồi có tổ chức từ anh/chị, cha/mẹ, người thân trong gia đình.
  • Góc độ hiệu quả từ hình thức học tập: đây là hình thức vô cùng sáng tạo bởi nó tạo ra một concept về mối liên quan giữa từ ngữ và hình ảnh (những biểu tượng tạo ra có sức biểu đạt nhờ kênh thị giác).
  • Góc độ sáng tạo và tính độc đáo: Các câu từ trong trang sách có ý nghĩa mô tả tình huống gây xúc cảm đồng thời, hình ảnh trong trang sách thường là hài hước, pha chút tinh nghịch, ngược đời. Ngoài một giả định cố định mà câu từ đưa ra, trẻ hoàn toàn có thể sáng tạo nội dung và biến tấu thành các câu chuyện khác biệt hẳn qua từng lần đọc.

Nhà nghiên cứu văn học thiếu nhi John Stephens cho rằng việc những cuốn ehon tốt “Tạo ra sự không khớp nhau giữa lời và tranh cùng năng lực sử dụng nó” rất quan trọng. Đấy là những tác phẩm mà sự chênh phô có vẻ như là bí quyết để khi người đọc so sánh giữa tranh và lời sẽ tạo ra cảm giác căng thẳng hay cảm xúc khác thường, tác động vào ý thức, ánh mắt của người đọc, lôi cuốn họ vào câu chuyện.


VẬY EHON CÓ PHẢI CHỈ CÓ Ở NHẬT BẢN KHÔNG? Ở NHẬT BẢN:

Có nhiều khả năng tiền thân của ehon Nhật Bản ngày nay chính là những tập tranh được phác họa để kể một câu chuyện bằng tranh như “Tập tranh truyện Genji Monogatari”, “Tập tranh truyện Shigisanen”,…Tên gọi Ehon Nara đã ra đời với tác phẩm tiêu biểu là “Tập tranh truyện Otogizoushi” (những câu chuyện cổ tích) thời Muromachi.

Ehon đã trở nên phổ biến như một loại hình văn hoá thường dân. Thời Edo, ehon được vẽ bằng tay, phân làm hai loại “sách đỏ” và “sách đen”. Sách đỏ hướng tới những đứa trẻ trong truyền thuyết hoặc truyện cổ tích còn sách đen hướng tới người lớn. Tạp chí tranh ra đời vào thời Minh Trị. Vào thời Minh Trị, “tạp chí trẻ em” và “tạp chí ảnh thơ ấu” – được coi là tạp chí tranh đầu tiên của Nhật Bản đã ra đời. Đây cũng được xem là một thể loại tiền thân của ehon Nhật Bản ngày nay. Một số tạp chí tranh trẻ em nổi bật là “Người bạn nhỏ”, “Thế giới trẻ em”, “Tủ sách Kinder”,…


EHON (PICTURE BOOK) Ở CHÂU ÂU RA ĐỜI VÀO THẾ KỶ 17.

Nhật Bản không phải là nơi đầu tiên xuất hiện sách tranh cho trẻ em. Khoảng giữa thế kỷ 17, sách tranh đã xuất hiện ở châu Âu. Cùng với sự ra đời của các nhà chạm khắc – in màu xuất sắc như Edmund Evans (Anh), các tác giả sách tranh đã tích cực sáng tác và đưa dòng sách thiếu nhi độc đáo này lan toả mạnh mẽ khắp các nước châu Âu. Nhiều cuốn sách tranh cổ điển ra đời trong giai đoạn này ngày nay vẫn được độc giả tìm đọc.Thời kỳ đầu thế kỷ 20 chứng kiến sự nở rộ của ehon ở châu Âu mà trung tâm là nước Anh. Nửa sau thế kỷ 20, ehon của Mỹ cũng bắt đầu nở rộ sau khi chiến tranh thế giới kết thúc.Sự giao lưu của nhiều sắc tộc trên thế giới tạo nên sự chia sẻ cảm hứng và các chủ đề ehon vô cùng đa dạng. Điều này được hậu thuẫn bởi kỹ thuật in offset, giúp cho ehon ngày càng lan rộng và được yêu mến nồng nhiệt. Một số ehon nổi bật trong giai đoạn này là “Ngôi nhà bé nhỏ” (tác giả Burton, 1942), “Bạn màu xanh và bạn màu vàng” (tác giả Leoni, 1957).

NGÀY EHON NHẬT BẢN.


Ngày Ehon Nhật Bản bắt nguồn từ ngày 30/11/1986 (Năm Showa thứ 61). Đây cũng là ngày xuất bản cuốn “Lý luận Ehon” – cuốn sách do ông Teiji Seta viết – lần đầu trình bày được ý tưởng cơ bản về Ehon Nhật Bản và cũng là cuốn sách có ảnh hưởng to lớn đến thế giới Ehon sau này.Theo thống kê tại các hiệu sách ở Nhật Bản, mỗi năm có trên 1.500 đầu sách Ehon mới, chiếm 26% thị phần sách tại thị trường Nhật Bản. Một kết quả nghiên cứu của giáo sư Taira Masato ở trường đại học Y Nha Khoa Tokyo đã chứng minh rằng việc cha mẹ đọc truyện cho con nghe sẽ kích thích “hệ viền” (limbic system) vốn là trái tim của bộ não, nơi điều khiển ký ức và tạo ra động lực, và sinh ra những cảm xúc, dẫn đến giúp trẻ tăng khả năng biểu cảm của cảm xúc Dù Ehon không xuất phát từ Nhật Bản nhưng chính những tác giả Nhật đã làm cho Ehon trở thành một thể loại độc lập và bao hàm ý nghĩa khoa học cũng như những thiết kế tinh tế trong từng trang sách.

  • Một Ehon chuẩn là Ehon mà khối lượng từ chỉ chiếm rất nhỏ (5-10%) diện tích trang sách và dành diện tích cho nhân vật chính to, rõ nét.
  • Màu sắc trong từng trang truyện thiết kế tỉ mỉ. Có thể thấy Ehon không phải là cuốn sách trình bày đủ 7 sắc cầu vồng trên một trang giấy. Các mảng màu lớn được tạo ra từ 2-3 màu chính. 2-3 màu này thuộc quan hệ tương hỗ bổ trợ nhau. Cá biệt có dạng đối lập màu nhưng sắc tố cũng không gay gắt mà thường là màu pastel (màu phấn, pha với sắc trắng để tạo cảm giác mát dịu, nhẹ, mỏng). Đây là yếu tố tạo nên ấn tượng thị giác và khiến trẻ nhớ lâu hơn, tập trung vào nhân vật chính, tập trung vào sự độc đáo của mình ảnh, và vì thế, tăng độ cuốn hút, giúp trẻ tập trung hơn khi đọc, kích thích trí tưởng tượng và sáng tạo nhiều hơn.
  • Ehon không có định hướng người đọc. Nội dung cốt chuyện hoặc tình tiết trong ehon thường là gợi mở, hoặc tập trung vào mô tả sự thật, mô tả hiện tượng, không đóng đinh vào lý giải đúng sai. Điều này tạo nên sức hấp dẫn cho trẻ bởi khi không có một đáp án tức là mỗi lần đọc của trẻ là một cuốn truyện mới, là một suy tưởng mới, là một chuyến du hành mới trong những hình hài cũ.

————

TÓM LẠI, Ehon là lựa chọn thú vị cho ba mẹ, là cuốn sách nhất định nên có trong tủ sách của trẻ. Với biểu tượng văn hóa Nhật, ehon mang trong mình những giá trị giáo dục sâu sắc và những phát triển vượt bậc trong lĩnh vực sáng tạo nếu ba mẹ thực sự biết cách khai thác chúng. Chúc ba mẹ có những giờ đọc – tương tác hiệu quả với bạn nhỏ qua từng trang Ehon nhé.

#ehon #sachhay #gioithieusach #vanhoaNhat #visaoehonnoitieng. EHON – VĂN HÓA NHẬT TRÊN TỪNG TRANG “SÁCH VẼ”.