ĐỒNG ĐIỆU – Hãy là trẻ để hiểu được trẻ

Ngày hôm nay, em xin viết về chủ đề Đồng Điệu. Một chủ đề mà cá nhân em cho rằng nó vô cùng quan trọng và cần thiết trong việc dạy học cũng như đồng hành cùng con trẻ. Trong bài, với vai trò và mục tiêu của nhóm, em xin phân tích nhiều hơn ở khía cạnh đồng hành – Tức là ba mẹ có thể ứng dụng Đồng Điệu để hiểu được những gì từ trẻ.

Đồng Điệu (building rapport or relationship) – Được nhắc tới và định nghĩa trong phân ngành tâm lý học hành vi, và được xây dựng như một kỹ năng trong ngành Life Coach (Mà gần đây cộng đồng các Life Coach tại Việt Nam đã dịch thành: Nghề Khai Vấn). Em được tiếp cận với khái niệm này khi còn làm trong khóa học Động Lực sống của công ty TGM. (Một công ty về đào tạo và xuất bản sách).

Đồng điệu là một kỹ năng vô cùng quan trọng và được đặt lên hàng đầu cho các Coach tại khóa học. Bởi điểm đặc thù của khóa học này là chỉ diễn ra trong 03 ngày (thứ 6-7-CN), và bằng những thiết kế tỉ mỉ về chương trình học, âm thanh, ánh sáng, đội ngũ nhân sự, tất cả các Coaches và các Trainers (Chuyên gia đào tạo) phải tạo nên một CÚ HUÝCH cực lớn trong tâm lý của trẻ, tạo nên nền tảng về NIỀM TIN vào chính trẻ, khiến bé vững vàng trong bất kỳ thử thách và biến cố nào của cuộc sống.

Để làm được điều đó, ngoài yếu tố thiết kế bên ngoài, đội ngũ Coaches là một phần không thể thiếu, mà nhiệm vụ quan trọng của họ là PHẢI TẠO ĐƯỢC SỰ KẾT NỐI CÓ TÍNH BỀN CHẶT TƯƠNG ĐỐI và sự tin tưởng sâu sắc với trẻ, nhằm giúp trẻ gỡ bỏ những rào cản bản thân nhanh nhất. ĐỒNG ĐIỆU là một kỹ thuật tất cả các coaches cần phải nắm vững và rèn luyện phục vụ cho mục đích đó.

Vậy Đồng điệu là gì? Làm thế nào để thực hành và ứng dụng được kỹ thuật Đồng Điệu vào trong cuộc sống?

Theo tác giả Julia Star – Một Coaches thuộc liên đoàn coach quốc tế (ICF) – Rapport – the dance behind communication (Đồng điệu là điệu nhảy phía sau quá trình giao tiếp).

Cốt lõi của Đồng Điệu và một quy luật của tâm lý con người: Bạn chỉ thích gắn kết với những người GIỐNG BẠN. Ví dụ: Ba mẹ cứ thử mường tượng lại xem, có bao nhiêu người mà từ trước tới nay, ta gặp mặt lần đầu tiên đã cảm thấy vô cùng yêu thích họ? Có phải vì họ có nét gì đó tương đồng với cách nghĩ của ta, hoặc có một điểm chung nào đó đơn giản như: học cùng trường cấp 2, hoặc đã từng du lịch ở Đà Lạt và có cùng một Homstay ưa thích? Ngược lại, có bao nhiêu người mình không hề thích chút nào (và sự bất đồng cứ tiếp tục tăng lên) khi mỗi một câu mình nói ra, thì người kia trả lời trẻ ngoe đi theo một hướng hoàn toàn ngược lại?

Trẻ em cũng vậy đấy. Phần nhiều trẻ em và người lớn, sẽ hoàn toàn bị thuyết phục nếu một người (dù vô tình hay cố ý, có rèn luyện hay bẩm sinh) có được kỹ năng đồng điệu này. Tuy thế, Đồng Điệu cũng không đơn giản chỉ là BẮT CHƯỚC, bởi não bộ của ta rất tinh vi, ta sẽ phát hiện ra ngay những ai đang “thực hành máy móc” sự đồng điệu chỉ bằng việc bắt chước.

Ba mẹ ơi, trước khi bắt đầu chơi với con, ba mẹ hãy bắt đầu tự hỏi mình những câu hỏi:

1). Mình đang cảm thấy như thế nào khi bắt đầu trò chuyện với con?

2). Việc ở cùng con sẽ mang lại cảm giác như thế nào?

3). Những điểm tương đồng nào có được giữa mình và con trong tình huống này?

——–

Ở câu hỏi 1. Nhiều ba mẹ “thất bại” ngay từ đầu vì cứ khi bắt chuyện cùng con, mẹ/ba đang mang những cảm xúc khác từ công sở, từ những người lớn vừa gặp, từ một tính huống rất ít liên quan tới con để mào đầu. Cảm xúc này dù lớn hay nhỏ, dù được kìm nén hoặc không, dù đã được dặn lòng bỏ xuống, ba mẹ cũng không khỏi dễ dàng bị kích động bởi một số “ngòi nổ” vô tình mà con đưa đến trong quá trình trò chuyện. Thật không công bằng phải không ạ? Vì lỗi lầm nào đó (nếu có) của con lại bị cộng dồn thêm từ những cảm xúc khác mà không phải do con mang lại.

Vậy bước 1, và cũng là bước tối quan trọng, ba mẹ hãy sửa soạn tâm trí mình, hít thở sâu, đảm bảo để dành tất cả những cảm xúc khác ở phía bên ngoài khung cửa, tập trung trọng vẹn vào con với một cảm xúc đẹp nhất, yêu thương và bình an nhất. Điều này có thể rất khó đối với ba mẹ vô cùng bận rộn. Vì chỉ 5 phút dành cho con đã vô giá rồi, lấy đâu ra thời gian để thở? Nhưng ba mẹ có biết không? thà con chỉ nói chuyện với mẹ 3 phút thôi, ít hơn, nhưng chất lượng và để lại sự yêu thích và dư âm ấm áp trong con còn hơn là cả 5 phút kia con có được chỉ toàn sự giận dữ không đâu.

TA LUÔN CÓ ĐỦ THỜI GIAN CHO NHỮNG ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT. Ba mẹ ạ.

Câu hỏi thứ 2, cuộc nói chuyện này sẽ mang lại cảm xúc gì? Đôi lúc nội dung không cần quá chau chuốt. Vì ba mẹ biết đấy, con chỉ bằng 1/5- 1/6 số tuổi của ba mẹ thôi, thời gian con sống trên trái đất chưa nhiều, nên con vẫn phải khám phá, cần có sự tự tin với thế giới. Ba mẹ hãy cân đối giữa khoảng thời gian CẦN PHẢI ĐÚNG với khoảng thời gian: “Đôi khi tình yêu vẫn thế, yêu nhau chỉ vì yêu nhau” ba mẹ nhé.

Tức là chơi chỉ là chơi, vui chỉ là vui. Chỉ cần ba mẹ nắm được những giá trị: Thành thật – Sống với những gì mình chia sẻ – Công bằng. Thì bất cứ lúc nào, ngay cả khi chơi và vui, con cũng TỰ NHIÊN nhận được những bài học vô cùng to lớn, mà không cần phải đao to búa lớn ạ. Một ví dụ vô cùng trực quan ở về đồng điệu là khi chơi với con hãy thực sự là TRẺ CON.

Bạn Sam là một bạn em từng “chơi” cùng. Bạn vẫn còn ngọng và còn thiếu kỹ năng tương tác và nhận biết khi xây dựng mối quan hệ trong lớp học. Khi chơi học hát với con, em không có một dự định nào cụ thể, không có mục tiêu, vì đây chỉ là thời điểm con đang chơi, đợi ba mẹ đón về. Trong quá trình học hát, Sam bất ngờ tự hát theo ý thích mà không như cô hướng dẫn. Thay vì “Chị Ong Nâu Nâu nâu Nâu” Sam hát thành “Chị Ong Không Không Không Không”. – Ngay ở thời điểm này, em thấy được nhận thức của con và sự sáng tạo đã được nhen nhúm trong con. Nếu lúc này cô tiếp tục ra sức bắt Sam phải hát đúng thì cô đã phạm phải 2 lỗi: PHÁ VỠ ĐỒNG ĐIỆU và lỗi DẬP TẮT SỰ SÁNG TẠO mới hình thành của con. Vậy nên, em tiếp tục thử thách Sam bằng cách hát: “Chị Ong Sam Sam Sam Sam” – Và thật thú vị là Sam đáp ứng ngay: “Chị Ong Cô Cô Cô Cô”

Vậy là sau buổi hát, Sam có được 3 điều: Xây dựng khả năng sáng tạo, có một cô giáo hơi “lầy” và được sửa một số từ khóa mà Sam hát chưa đúng. Câu hỏi thứ 3 – Điểm chung gì giữa ba mẹ và con? – Rõ ràng là việc Sam thấy là “Cô Giáo cũng có lúc rất lầy lội” Khiến Sam vô cùng thích thú. Sam thấy cô cũng giống mình đấy nhỉ và vì thế, giờ ra chơi, Sam sẽ thích chơi với cô hơn, thích hỏi cô hơn và thích cùng cô làm một số việc hơn. Cụ thể là sau buổi hát trên, Sam đã hứa hẹn với cô, buổi sau chúng ta hát….. Quốc Ca cô nhé. =))))))))

—–

Ngoài đồng điệu về lời nói (như ví dụ về Sam) ba mẹ còn vô vàn các đồng điệu khác như ngôn ngữ cử chỉ, ngôn ngữ cơ thể, dáng đứng, dáng ngồi, hoặc đồng điệu về sở thích. Chỉ khi đạt được mức độ đồng điệu cao nhất, ba mẹ mới có thể dẫn dắt và “lôi kéo” con về phía mình trong các hoạt động hữu ích. Thời gian cho Đồng Điệu thậm chí còn phải chiếm 60-70% nếu như mức độ hiện tại của ba mẹ với con đang còn rất thấp.

Tuy nhiên, ba mẹ cũng nhớ rằng, đồng điệu không phải vạn năng và không phải là cái nút công tắc – Theo kiểu ba mẹ thích đồng điệu thì làm, còn không thì thôi (với những biểu hiện trái ngược hoàn toàn). Đồng điệu còn có nghĩa là tìm sự đồng ý từ phía người khác. Chính vì thế, thực hiện đồng điệu không phải là thực hiện một công cụ, nó là một con đường, và vì thế, khi đã theo con đường đồng điệu, ba mẹ sẽ cần nhất quán với nó. Nó đi kèm với nhiều yếu tố khác mà em sẽ viết bài phía sau ạ.

Để hiểu hơn về mức độ đồng điệu hiện tại của mình và con, ba mẹ thử tự đánh giá theo thang đồng điệu phía dưới nhé ạ:

Mức cao nhất (5) – Hỗ trợ tích cực, tin tưởng, trực giác kết nối cao.

Mức (4) – Cảm nhận rõ ràng về mức độ hiểu nhau, những điểm tương đồng.

Mức (3) – Cảm nhận được sự ấm áp và thân thiện.

Mức (2) – Cảm nhận được sự thoải mái.

Mức (1) – Vài lúc cảm thấy ấm áp.

Mức (0) – Không cảm nhận gì.

Mức (-1) – Còn khá do dự và lo lắng khi tiếp xúc.

Mức (-2) – Còn không thoải mái và khó gắn kết.

Mức (-3) – Thấy rõ cảm giác không thích, muốn tách ra.

Mức (-4) – Ác cảm, không thích (có thể dẫn đến những hành động chống đối ngầm).

Mức (-5) – Thù địch, chống đối ra mặt, không đồng ý tất cả. (Còn tiếp)

Chúc ba mẹ tương tác tốt với con để có thể trở thành người đồng hành cùng con trong hành trình nghệ sĩ nhé ạ.